Hành trình của "cây bút quốc dân" Thiên Long trước bước ngoặt M&A với tập đoàn Nhật Bản

Trong hành trình trưởng thành của không ít người Việt, cây bút bi Thiên Long gần như là người bạn đồng hành quen thuộc, xuất hiện từ những buổi học đầu đời, trên bàn làm việc cho tới các kỳ thi mang tính bước ngoặt.

Từ một sản phẩm phục vụ nhu cầu phổ thông, Thiên Long dần xây dựng vị thế của một thương hiệu "quốc dân" trong ngành văn phòng phẩm, chiếm lĩnh thị trường nội địa suốt nhiều thập niên.

Chính nền tảng ấy khiến thông tin Tập đoàn Thiên Long (TLG) tiến sát khả năng chuyển giao quyền kiểm soát cho một tập đoàn đến từ Nhật Bản vượt ra ngoài khuôn khổ của một thương vụ M&A thông thường.

Câu chuyện này gợi mở nhiều suy ngẫm về định hướng chiến lược trong giai đoạn mới, giá trị thực sự của một thương hiệu Việt lâu đời, cũng như bức tranh rộng hơn về làn sóng doanh nghiệp Made in Vietnam tìm kiếm điểm tựa từ dòng vốn ngoại.

Khởi nguồn từ một xưởng sản xuất nhỏ trong thời kỳ bao cấp (thập niên 1980), Tập đoàn Thiên Long - thương hiệu gắn liền với cây bút bi được xem là "quốc dân" do ông Cô Gia Thọ sáng lập. Từ nền tảng ban đầu còn nhiều hạn chế, doanh nghiệp từng bước hình thành và phát triển trong lĩnh vực sản xuất văn phòng phẩm.

Theo thời gian, Thiên Long mở rộng quy mô và danh mục sản phẩm, phát triển hệ sinh thái văn phòng phẩm với hơn 1.000 mặt hàng, bao gồm bút viết, dụng cụ học tập cùng các dòng sản phẩm mang thương hiệu FlexOffice, Colokit và Flexio.

Nhờ hệ thống phân phối phủ rộng, Thiên Long dần khẳng định vai trò dẫn đầu tại thị trường trong nước, đồng thời mở rộng hoạt động xuất khẩu tới hơn 74 quốc gia. Không chỉ giữ được độ phủ lớn tại Việt Nam, các sản phẩm của doanh nghiệp còn từng bước tạo dấu ấn nhất định trên thị trường quốc tế.

Đà tăng trưởng ổn định suốt nhiều thập kỷ cho thấy khả năng thích nghi của Thiên Long trước những biến động lớn của thị trường, từ giai đoạn dịch Covid-19 cho tới áp lực cạnh tranh gay gắt từ các sản phẩm nhập khẩu giá rẻ. Chính sự linh hoạt này đã giúp doanh nghiệp duy trì vị thế và trở thành một thương hiệu công nghiệp tiêu dùng đáng chú ý của Việt Nam.

Từ đà tăng bền vững đến áp lực chi phí trong giai đoạn chuyển pha

Từ năm 2010 - thời điểm doanh nghiệp chính thức niêm yết trên HoSE - đến năm 2019, doanh thu của Thiên Long ghi nhận xu hướng tăng trưởng đều đặn qua từng năm, phản ánh nền tảng kinh doanh ổn định của doanh nghiệp trong giai đoạn này.

Tuy nhiên, giai đoạn 2020-2021, khi dịch Covid-19 bùng phát, hoạt động kinh doanh của nhà sản xuất bút bi hàng đầu Việt Nam chịu ảnh hưởng rõ nét, trong bối cảnh các trường học chuyển sang hình thức học trực tuyến, làm suy giảm nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm văn phòng phẩm truyền thống.

Sang năm 2022, cùng với quá trình kiểm soát dịch bệnh, kết quả kinh doanh của Thiên Long phục hồi mạnh mẽ. Doanh thu cả năm đạt 3.521 tỷ đồng, tăng 32% so với năm trước, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt gần 401 tỷ đồng, tăng 45% so với năm 2021.

Xu hướng tăng trưởng này tiếp tục kéo dài và đưa doanh thu của tập đoàn lên mức đỉnh mới vào năm 2024, vượt 3.700 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế theo đó đạt khoảng 460 tỷ đồng, tăng gần 30% và cũng là mức cao nhất kể từ khi doanh nghiệp đi vào hoạt động.

Một điểm đáng lưu ý trong bức tranh tài chính của Thiên Long là yếu tố mùa vụ thể hiện khá rõ. Doanh thu thường tăng mạnh nhất vào quý II hằng năm, thời điểm các nhà bán lẻ đẩy mạnh nhập hàng, gia tăng tồn kho để chuẩn bị cho mùa tựu trường vào tháng 9.

Theo báo cáo tài chính mới nhất (quý III/2025), doanh thu của Thiên Long đạt 1.184 tỷ đồng, tăng 32% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, trong cùng kỳ, chi phí bán hàng tăng mạnh từ 190 tỷ đồng lên hơn 415 tỷ đồng, qua đó tạo áp lực lớn lên biên lợi nhuận.

Kết quả, lợi nhuận thuần trong kỳ chỉ đạt 97 tỷ đồng, thấp hơn mức hơn 112 tỷ đồng của cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 76 tỷ đồng, giảm 16,4% so với quý III/2024.

Lũy kế 9 tháng đầu năm, doanh thu của doanh nghiệp đạt gần 3.240 tỷ đồng, tăng gần 11% so với cùng kỳ năm trước. Ngược lại, lợi nhuận sau thuế đạt 375 tỷ đồng, giảm gần 11%.

Với kết quả này, Thiên Long đã thực hiện được khoảng 77% kế hoạch doanh thu và gần 84% chỉ tiêu lợi nhuận đề ra cho cả năm 2025.

Tại buổi gặp gỡ nhà đầu tư vào tháng 9/2025, doanh nghiệp cho biết mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu xuất khẩu ở mức 20-25% mỗi năm trong giai đoạn 2025-2027. Qua đó, tỷ trọng doanh thu từ thị trường nước ngoài dự kiến được nâng lên 35-37% vào năm 2027, so với khoảng 30% trong năm 2025.

Thêm một nấc thang trong chiến lược toàn cầu hóa

Đối tác đang lên kế hoạch tham gia M&A Thiên Long là Kokuyo - tập đoàn được thành lập từ năm 1905, hiện thuộc nhóm doanh nghiệp hàng đầu Nhật Bản trong lĩnh vực văn phòng phẩm và nội thất văn phòng.

Không chỉ tập trung tại thị trường nội địa, Kokuyo đã xây dựng mạng lưới phân phối cùng hệ thống sản xuất tại nhiều quốc gia châu Á như Ấn Độ, Trung Quốc và Việt Nam.

Tại Việt Nam, tập đoàn này hiện diện thông qua công ty con Kokuyo Việt Nam, sở hữu nhà máy đặt tại Hải Phòng, đồng thời duy trì các văn phòng đại diện tại Hà Nội và TP.HCM.

Đáng chú ý, khoảng 2 năm trở lại đây, Kokuyo liên tục gia tăng mức độ hiện diện tại thị trường Việt Nam khi mở nhiều cửa hàng pop-up tại Hà Nội và TP.HCM, phân phối các dòng sản phẩm văn phòng phẩm được thiết kế riêng nhằm đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng trong nước.

Liên quan đến kế hoạch M&A với Thiên Long, Kokuyo dự kiến nắm giữ hơn 65% cổ phần thông qua hai giai đoạn.

Cụ thể, tập đoàn Nhật Bản sẽ mua lại phần vốn do CTCP Đầu tư Thiên Long An Thịnh đang sở hữu (46,82% vốn), đồng thời thực hiện một đợt chào mua công khai khoảng 18,19% số cổ phiếu còn lại. Tổng giá trị thương vụ được ước tính vào khoảng 27,6 tỷ Yên (hơn 4.700 tỷ đồng).

Động thái này được xem là bước đi chiến lược nhằm mở rộng thị trường ASEAN của Kokuyo, đồng thời khai thác hệ thống sản xuất và mạng lưới phân phối sẵn có của Thiên Long. Việc trở thành công ty con của một tập đoàn quốc tế lâu đời trong ngành văn phòng phẩm được kỳ vọng sẽ giúp thương hiệu Việt gia tăng năng lực thiết kế, nghiên cứu sản phẩm cũng như mở rộng hiện diện trên thị trường toàn cầu.

Việt Nam hiện được đánh giá là thị trường còn nhiều dư địa tăng trưởng đối với ngành văn phòng phẩm và thiết bị văn phòng. Theo số liệu từ Vietdata, quy mô thị trường trong nước đạt khoảng 195 triệu USD vào năm 2022.

Dự báo từ nay đến năm 2029, thị trường văn phòng phẩm và cung ứng tại Việt Nam sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 8,37%, qua đó nâng quy mô lên hơn 316 triệu USD vào năm 2029.

Quyết định chuyển nhượng cổ phần của Thiên Long diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp đang chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ thị trường quốc tế, đặc biệt là các sản phẩm giá rẻ nhập khẩu từ Trung Quốc và một số đối thủ khác, điều đã phần nào tác động đến kết quả kinh doanh trong những quý gần đây.

Phía Thiên Long khẳng định việc chuyển nhượng không gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất - kinh doanh hiện tại và doanh nghiệp vẫn duy trì vận hành bình thường cho đến khi thương vụ chính thức hoàn tất.

Làn sóng M&A và hành trình đổi chủ của các thương hiệu Việt

Câu chuyện của Thiên Long thực chất chỉ là một lát cắt trong bức tranh M&A rộng lớn hơn tại Việt Nam, nơi ngày càng nhiều thương hiệu nội địa lần lượt đổi chủ sau khi bắt tay với các tập đoàn nước ngoài trong hơn mười năm qua.

Thị trường từng chứng kiến những thương vụ mang tính bước ngoặt. Năm 2011, Unicharm (Nhật Bản) chi 184 triệu USD để sở hữu 95% cổ phần Diana Việt Nam. Sau hơn 13 năm hoạt động dưới chủ mới, doanh nghiệp này đã mở rộng đáng kể quy mô và ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu gấp nhiều lần so với giai đoạn trước đó.

Ở quy mô lớn hơn, Vietnam Beverage (ThaiBev) thâu tóm quyền kiểm soát Sabeco (SAB) với tổng giá trị lên tới 4,84 tỷ USD, thương vụ được xem là một trong những giao dịch M&A lớn nhất từng diễn ra tại Việt Nam, đồng thời đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành đồ uống trong nước.

Không chỉ dừng lại ở các ngành tiêu dùng nhanh, lĩnh vực dược phẩm cũng sớm chứng kiến làn sóng tham gia sâu của vốn ngoại. Những doanh nghiệp lớn như Dược Hậu Giang (DHG), Imexpharm, Domesco hay Pymepharco đều đã có sự hiện diện, thậm chí là vai trò chi phối, của cổ đông nước ngoài trong cơ cấu sở hữu.

Trong bối cảnh đó, việc Thiên Long chuẩn bị trở thành công ty con của Kokuyo tiếp tục nối dài danh sách các thương hiệu Việt gia nhập hệ sinh thái của các tập đoàn quốc tế. Diễn biến này không chỉ phản ánh xu hướng toàn cầu hóa ngày càng mạnh của dòng vốn và hoạt động M&A, mà còn đặt ra bài toán dài hạn về việc gìn giữ bản sắc và giá trị thương hiệu nội địa khi cạnh tranh quốc tế ngày một khốc liệt hơn.