Từ thách thức xuất khẩu đến cơ hội mới: HAGL xây dựng trụ cột trái cây bền vững

Ngành sầu riêng Việt Nam đang gặp nhiều thách thức khi các rào cản kiểm dịch siết chặt, ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu. Tuy nhiên, Công ty CP Hoàng Anh Gia Lai (HAGL; HoSE: HAG) do Chủ tịch Đoàn Nguyên Đức dẫn dắt đã triển khai chiến lược riêng nhằm duy trì đà tăng trưởng và củng cố mảng trái cây trở thành trụ cột doanh thu chiến lược.

Ngoài nguồn thu chủ lực từ chuối, HAGL đã đẩy mạnh đầu tư vào sầu riêng từ năm 2018 và hiện ngày càng trở thành lĩnh vực chiến lược trọng yếu. Quá trình phát triển mảng sầu riêng được hỗ trợ bởi mối quan hệ lâu năm của HAGL trong lĩnh vực bóng đá, đặc biệt là với HLV Kiatisuk Senamuang, giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ canh tác tiên tiến và nguồn giống chất lượng cao từ Thái Lan như Monthong và Musang King. Hiện HAGL duy trì 8 đến 10 kỹ sư nông nghiệp Thái Lan làm việc toàn thời gian tại các nông trường với mức lương từ 3.000 đến 5.000 USD mỗi tháng, giám sát và chuẩn hóa toàn bộ quy trình canh tác, đồng thời cử các quản lý cấp cao sang Thái Lan học tập nhằm hướng tới tự chủ công nghệ và chuẩn hóa mô hình quản trị nông nghiệp theo tiêu chuẩn quốc tế.

Không chỉ tập trung vào kỹ thuật canh tác, HAGL còn theo đuổi chiến lược đầu ra khác biệt thông qua chế biến và cấp đông, giúp sản phẩm bảo quản quanh năm và bán trái vụ với giá cao, đặc biệt vào dịp Tết Âm lịch khi nguồn cung khan hiếm. Theo tính toán của doanh nghiệp, giá bán sầu riêng cấp đông có thể cao hơn 50% so với chính vụ. Để phục vụ chiến lược dài hạn, HAGL đã đầu tư hệ thống kho lạnh 20.000 m² cùng ba nhà máy chế biến tại Việt Nam và Lào.

Về quy mô vùng trồng, HAGL sở hữu 2.140 ha sầu riêng và dự kiến mở rộng thêm 1.000 ha trong giai đoạn 2026-2027, nâng tổng diện tích lên 3.140 ha. Trong đó, khoảng 1.600 ha trồng tại Lào, giúp doanh nghiệp tận dụng quỹ đất lớn và tránh các rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt tại Việt Nam. Kết quả kinh doanh 9 tháng đầu năm 2025 cho thấy hiệu quả bước đầu của chiến lược cây ăn trái khi doanh thu thuần của HAGL đạt hơn 5.600 tỷ đồng, tăng 33% so với cùng kỳ. Riêng mảng trái cây, gồm chuối và sầu riêng, đóng góp gần 4.408 tỷ đồng, chiếm khoảng 80% tổng doanh thu. Sản lượng sầu riêng tăng mạnh từ 442 tấn năm 2023 lên 3.174 tấn năm 2024 và đạt 3.824 tấn trong 9 tháng đầu năm 2025, phản ánh rõ hiệu quả khai thác vùng trồng và hệ thống chế biến đang từng bước hoàn thiện.

Tuy nhiên, sự phát triển của ngành sầu riêng vẫn gặp nhiều rủi ro, đặc biệt là các rào cản kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu. Từ đầu năm 2025, nhiều thị trường siết chặt kiểm tra 100% lô hàng liên quan đến tồn dư kim loại nặng như Cadimi và các chất cấm, khiến xuất khẩu sầu riêng Việt Nam trong hai tháng đầu năm giảm tới 69,4% so với cùng kỳ. Trước thách thức này, HAGL đã chủ động phân bổ 80% diện tích trồng tại Lào – nơi chưa chịu kiểm soát quá nghiêm ngặt – và 20% diện tích tại Việt Nam đạt chuẩn GlobalGAP, giúp giảm thiểu rủi ro kiểm định và duy trì nguồn cung ổn định.

Dù gặp khó khăn về kiểm dịch, xuất khẩu sầu riêng Việt Nam vẫn phục hồi mạnh mẽ trong năm 2025. Trong 9 tháng đầu năm, kim ngạch đạt gần 2,77 tỷ USD; riêng tháng 9 đạt 972 triệu USD, tăng 44,6% so với cùng kỳ và lập kỷ lục mới theo tháng, cho thấy nhu cầu từ thị trường Trung Quốc vẫn rất lớn và tạo dư địa tăng trưởng dài hạn cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, Thái Lan giữ lợi thế về sản lượng ổn định và độ chấp nhận cao tại thị trường Trung Quốc, trong khi Malaysia nổi lên với giống Musang King nhắm vào phân khúc thu nhập cao. Dù HAGL sở hữu mô hình sản xuất khép kín từ canh tác đến chế biến và bảo quản, doanh nghiệp vẫn phải giải quyết bài toán chi phí vận hành kho lạnh, tối ưu logistics và cạnh tranh về giá bán quốc tế để duy trì lợi thế cạnh tranh.

Chiến lược đầu tư bài bản vào sầu riêng, kết hợp công nghệ từ Thái Lan và mở rộng diện tích tại Lào, đang giúp HAGL xoay chuyển thách thức xuất khẩu, củng cố trụ cột trái cây và hướng tới tăng trưởng bền vững trong dài hạn.