Làn sóng IPO thứ ba dần hình thành: Thị trường chứng khoán Việt Nam trước chu kỳ huy động vốn mới

Sau nhiều năm trầm lắng, hoạt động IPO tại Việt Nam đang có dấu hiệu “ấm lên” trở lại. Theo đánh giá của BSC Research, thị trường chứng khoán đang bước vào làn sóng IPO thứ ba, được hỗ trợ bởi nền tảng vĩ mô ổn định hơn, cải cách pháp lý mạnh mẽ và kỳ vọng nâng hạng thị trường. Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng quy mô và chiều sâu thị trường vốn, làn sóng này cũng mang theo bài toán phân bổ và hấp thụ dòng tiền trong ngắn hạn.

Hai làn sóng IPO đã định hình thị trường chứng khoán Việt Nam

Trong hơn 20 năm phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam từng chứng kiến hai làn sóng IPO đáng chú ý, gắn liền với những giai đoạn chuyển mình quan trọng của nền kinh tế.

Làn sóng IPO thứ nhất diễn ra trong giai đoạn 2007–2009, thời kỳ thị trường vốn Việt Nam mới hình thành và mở cửa. Các thương vụ IPO khi đó có quy mô tương đối nhỏ, mang tính thử nghiệm, nhưng đóng vai trò đặt nền móng cho cơ chế huy động vốn qua thị trường chứng khoán.

Làn sóng IPO thứ hai bùng nổ từ năm 2016 và đạt đỉnh trong giai đoạn 2017–2018, đặc biệt là năm 2018 với tổng giá trị IPO ước đạt khoảng 73.500 tỷ đồng – mức cao nhất trong lịch sử thị trường. Giai đoạn này ghi dấu sự xuất hiện của hàng loạt doanh nghiệp lớn thuộc nhóm ngân hàng, bất động sản và doanh nghiệp Nhà nước, với các thương vụ tiêu biểu như TCB, VHM, VRE, VPB, HDB, BSR, POW hay OIL. Động lực chủ yếu đến từ môi trường vĩ mô thuận lợi, dòng vốn ngoại tích cực và tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước được đẩy nhanh.

Tuy nhiên, sau giai đoạn cao trào, hoạt động IPO nhanh chóng hạ nhiệt. Từ năm 2019 đến 2022, số lượng và quy mô IPO sụt giảm mạnh khi Luật Chứng khoán sửa đổi siết chặt điều kiện chào bán, trong khi thị trường liên tục đối mặt với biến động. Nhiều doanh nghiệp lựa chọn phát hành riêng lẻ hoặc chào bán cho cổ đông hiện hữu thay vì đưa cổ phiếu ra công chúng.

Làn sóng IPO thứ ba dần hình thành từ năm 2025

Bước sang năm 2025, BSC Research nhận định thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phục hồi rõ nét hơn sau thời gian dài trầm lắng. Trên nền tảng đó, làn sóng IPO thứ ba bắt đầu manh nha hình thành.

Khác với giai đoạn trước, trọng tâm của làn sóng mới được dự báo nằm ở nhóm dịch vụ tài chính, đặc biệt là các công ty chứng khoán quy mô lớn. Nhiều thương vụ tiềm năng được kỳ vọng đến từ các doanh nghiệp như VPS, Techcombank Securities, VPBank Securities, cùng với một số doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực có dư địa tăng trưởng dài hạn như hạ tầng, nông nghiệp công nghệ cao và bán lẻ.

Song song với IPO, hoạt động tăng vốn và đấu giá cổ phần cũng diễn ra sôi động. Theo thống kê của BSC, tổng giá trị vốn huy động qua IPO, phát hành thêm và đấu giá trong năm 2025 đã vượt 148.000 tỷ đồng. Riêng nhóm công ty chứng khoán thu hút hơn 35.600 tỷ đồng thông qua IPO, trong khi hoạt động tăng vốn chiếm trên 106.000 tỷ đồng.

Bài toán dòng tiền và hiệu ứng “hút thanh khoản” ngắn hạn

Một đặc điểm thường thấy trong các giai đoạn IPO và huy động vốn quy mô lớn là hiệu ứng hút thanh khoản khỏi thị trường thứ cấp trong ngắn hạn. Thống kê cho thấy, sau những đợt phát hành lớn, thanh khoản thị trường thường suy giảm trong khoảng một đến ba tháng, trước khi dần ổn định trở lại.

Dòng tiền có xu hướng dịch chuyển từ giao dịch cổ phiếu sang tham gia IPO hoặc các đợt phát hành mới, khiến thị trường có thể rung lắc hoặc giao dịch kém sôi động trong ngắn hạn, ngay cả khi triển vọng trung và dài hạn vẫn được đánh giá tích cực. Theo BSC Research, khả năng cân bằng giữa việc hấp thụ nguồn cung cổ phiếu mới và duy trì thanh khoản thị trường sẽ là yếu tố then chốt quyết định mức độ bền vững của làn sóng IPO lần này.

IPO gắn với kinh tế thực và cải cách thể chế

Theo ông Trần Thăng Long, Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán BIDV (BSC), làn sóng IPO sắp tới nhiều khả năng sẽ tập trung vào các doanh nghiệp gắn chặt với nền kinh tế thực, thay vì chỉ xoay quanh nhóm tài chính – ngân hàng.

Trong lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng, những thương hiệu quen thuộc như Bách Hóa Xanh, Điện Máy Xanh, Long Châu, Highlands Coffee hay Golden Gate được đánh giá có sức hút lớn nhờ nền tảng kinh doanh vững chắc và thương hiệu đã được thị trường kiểm chứng. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp hạ tầng, công nghệ và dịch vụ doanh nghiệp như Viet IDC hay MISA cũng được kỳ vọng sẽ tạo điểm nhấn dài hạn cho thị trường.

Làn sóng IPO thứ ba còn được kỳ vọng đóng vai trò tái cân bằng cấu trúc thị trường. Hiện nhóm ngân hàng, tài chính và chứng khoán đang chiếm khoảng 40% vốn hóa và tới 45–50% tổng lợi nhuận toàn thị trường, phản ánh sự lệch pha so với các thị trường phát triển. Việc bổ sung thêm cổ phiếu từ các lĩnh vực khác sẽ giúp thị trường đa dạng hơn và phản ánh sát hơn sức khỏe thực chất của nền kinh tế.

Cải cách thể chế là động lực quan trọng thúc đẩy IPO trong giai đoạn tới. Việc sửa đổi Nghị định 155 và các quy định mới gắn IPO với niêm yết đã rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ khoảng 90 ngày xuống còn 30 ngày, qua đó tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và tăng cường bảo vệ quyền lợi cổ đông. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn với các thị trường mới nổi trong khu vực như Indonesia hay Thái Lan, cải cách khung pháp lý được xem là chìa khóa nâng tầm thị trường vốn Việt Nam.

Cơ hội đi kèm chọn lọc khắt khe hơn

Dù mang lại nhiều kỳ vọng, các chuyên gia cho rằng không phải mọi thương vụ IPO đều mang lại hiệu quả như nhau. IPO không còn là “vé số” như giai đoạn trước, khi thị trường bước vào trạng thái chọn lọc cao hơn. Nhà đầu tư cần tránh tâm lý FOMO, thay vào đó tập trung đánh giá kỹ lưỡng về định giá, mô hình kinh doanh và triển vọng tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp.

Làn sóng IPO thứ ba vì vậy vừa mở ra cơ hội mở rộng chiều sâu cho thị trường chứng khoán Việt Nam, vừa là phép thử đối với khả năng hấp thụ vốn và chất lượng phát triển của thị trường trong giai đoạn mới.